Prawo celne

Wspólnotowy kodeks celny


Zasady prawa celnego.

ZASADA WOLNOŚCI OBROTU HANDLOWEGO ZA GRANICĄ

Zgodnie z tą zasadą każdy podmiot czy osoba fizyczna, czy prawna, czy jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej ma prawo do uczestniczenia w obrocie handlowym z zagranicą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na tożsamych zasadach.

Od tej zasady istnieją wyjątki: dotyczą one ograniczeń przedmiotowych, wyłączenia, które przybierają postać tzw. reglamentacji.

REGLAMENTACJA wymiany handlowej przejawia się poprzez:

• nakładanie obowiązku uzyskania przez importera, eksportera, stosownego pozwolenia,zezwolenia, koncesji
• przez wprowadzenie ograniczeń ilościowych (limitów towarowych)
• wprowadzenie doraźnych lub stałych zakazów (mięso wieprzowe z Rosji)
• przeprowadzenie kontroli działalności gospodarczej przez organy państwowe
• Reglamentacja jako wyjątek od tej zasady przybiera postać:
• reglamentacji taryfowej
• reglamentacji pozataryfowej (art. 53 k.k.s.)

ZASADA JEDNAKOWEGO TRAKTOWANIA TOWARÓW W OBROCIE HANDLOWYM.

Zgodnie z nią takie same towary będące przedmiotem obrotu towarowego traktowane są na zasadzie równości, tzn. albo będą uwolnione z cła i opłaty celnej, albo będą tak samo obciążone cłem i opłatami celnymi. Wszystkie towary tego samego rodzaju i ilości niezależnie od tego skąd pochodzą, dla kogo są przeznaczone, poddawane są identycznemu traktowaniu, czyli procedurom, postępowaniu celnemu, albo innym opłatom na zasadach jednakowych.

ZASADA RÓWNOŚCI PODMIOTÓW DOKONUJĄCYCH OBROTU ZA GRANICĄ

Każdy podmiot posiada takie same uprawnienia i powinien być jednakowo traktowany

ZASADA POWSZECHNOŚCI CEŁ ZWIĄZANA Z OBROTEM POZAUNIJNYM

Wszystkie towary przywożone w celu prowadzenia działalności gospodarczej związane są z koniecznością wyliczenia cła i zapłaty długu celnego.

Wyjątek: system zwolnień celnych.

ZASADA POWSZECHNOŚCI OPŁAT CELNYCH

Wszystkie towary poddane procedurom celnym (obliczeniu cła, czynnościami celnymi) związane są z opłatami za dokonanie tej czynności, które mają charakter administracyjnoprawny, opłaty manipulacyjne.

ZASADA POWSZECHNEGO DOSTĘPU DO INFORMACJI O PRAWIE CELNYM

Wydają ją urzędy celne, jest bezpłatna, ale ma jedno ograniczenie , tzn. musi dotyczyć jednego przypadku, wskazywać jeden przypadek, konkretny przypadek. W przypadku postąpienia zgodnie z tą interpretacją pomimo tej jej wadliwości nie ponosimy odpowiedzialności. Urzędowi patronuje Minister Finansów w Biuletynie Skarbowym Ministra Finansów.

Źródła prawa celnego.

ŹRÓDŁA PRAWA WSPÓLNOTOWEGO:

• Rozporządzenie Rady z 12.10.1992r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
• Rozporządzenie PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO z 23.04.2008r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (zmodernizowany Kodeks Celny)
• Rozporządzenie KOMISJI z 02.07.1993 – przepisy wprowadzające (wykonawcze) WKC – Wspólnotowy Kodeks Celny
• Rozporządzenie RADY z 28.03.1983r. ustanawiające Wspólnotowy System Zwolnień Celnych.
• Rozporządzenie Rady z 23.07.1987r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej w systemie wspólnej taryfy celnej.

ŹRÓDŁA PRAWA KRAJOWEGO:

• Ustawa z dn. 19.03.2004r. „Prawo celne” – ma charakter uzupełniający dla przepisów WKC w sensie krajowym.

ŹRÓDŁA PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO:

• umowy bilateralne (dwustronne)
• traktaty
  
  
  Struktura administracji celnej
  
   Administracja celna w Polsce

• jest zhierarchizowana i podporządkowana, tzw. struktura pionowa

Instancyjność to określony szczebel danej administracji w gestii którego (we właściwości) leży rozwiązywanie, prowadzenie określonej kategorii spraw, tutaj postępowań celnych.

Właściwość:

• rzeczowa to właściwość danego organu do rozpatrywania określonej kategorii spraw, czyli właściwość ustalona z uwagi na rodzaj sprawy, ciężar. Jest to właściwość niezbywalna (nie można jej przekazać do innego urzędu, chyba że będzie to urząd w tym samym szczeblu).
• miejscowa to z uwagi na miejsce, zdarzenie (tam gdzie składamy zgłoszenie celne)
• funkcjonalna – określone czynności, funkcje

Struktura organizacji administracji celnej w Polsce

• trójszczeblowa administracja:

a) urzędy celne wraz z naczelnikami urzędów celnych jako ich organami

b) izby celne wraz z dyrektorami izb celnych, którzy są organami celnymi

c) minister właściwy do spraw finansów publicznych i funkcjonuje on na poziomie ministerstwa finansów

Pojęcie i rodzaje cła
  C Ł O

• Świadczenie na rzecz państwa, czyli jakieś działanie mające na celu wypełnienie jakiegoś obowiązku względem tego państwa.

• Świadczenie pieniężne; co oznacza, że cło jest pobierane, wymierzane zawsze w pieniądzu, będącym pełnoprawnym środkiem płatniczym na terytorium określonego państwa, ustanawiającego cło. Nie ma współcześnie postaci rzeczowej, barterowej (towar za towar), czyli nie uiszcza się jego w towarach, usługach.

• Świadczenie obowiązkowe, tzn. przepisy prawa celnego ustanawiają pewne prawa, obowiązki dla osób przywożących, wywożących towary z terytorium państwa, gdzie jednym z takich obowiązków jest obowiązek celny (uiszczenie cła).

• Cło nie jest darowizną na rzecz państwa, jego zapłacenie/niezapłacenie/przetrzymanie nie zależy od woli osoby przywożącej towary

• Cło nie ma charakteru umownego, organy nie zawierają żadnej umowy z osobami uczestniczącymi w obrocie towarowym, z których wynikałby obowiązek zapłacenia cła, bowiem jest to obowiązek jednostronny, narzucony przez państwo i jeśli nie zostanie wykonany wówczas następują konsekwencje karne, prawne

• Cło jest świadczeniem nieodpłatnym, znaczy to, że osoba uiszczająca cło nie uzyskuje świadczenia ze strony państwa, a zwłaszcza świadczenia w wysokości równej kwocie zapłaconego cła
• Cło jest świadczeniem bezzwrotnym, co oznacza, ze zapłacone cło nie wraca do tej osoby, która je zapłaciła, uiściła – w odróżnieniu od podatku, pożyczki państwowej.
• Cło jest świadczeniem ogólnym (generalnym), co oznacza, że jest ustanawiane do określonych zjawisk gospodarczych występujących u bliżej nieokreślonych osób. Cło nie jest świadczeniem pieniężnym zindywidualizowanym, czyli nie jest wymierzana konkretnie każdej osobie przewożącej towar przez granicę. Osoby przewożące towar w tych samych ilościach, w tym samym czasie , przez te same granice zostaną obciążone cłem w jednakowej wysokości.

Rodzaje cła

Podział z uwagi na:

• charakter operacji handlowych :

1. c. importowe (przywozowe)
2. c. eksportowe (wywozowe)
3. c. tranzytowe

ad 1) c. importowe - nakłada się na towary, które wprowadzane są na obszar celny państwa, wówczas wylicza się cło, opłaty celne

ad 2) c. eksportowe - obecnie się nie stosuje służyły ograniczaniu możliwości zbytu własnych towarów na rynkach zagranicznych. Stosowane je zasadniczo w przypadku deficytu towarów krajowych albo w celach czysto fiskalnych.

Ad 2) c. tranzytowe – już ich nie ma zaprzestano stosować na podstawie konwencji Brukselskiej.

• Cła ze względu na cel pobierania

- c. fiskalne – służy maksymalizacji wpływów finansowych do skarbu państwa. Obecnie odgrywają małą rolę z uwagi na procesy integracyjne i bardziej wybór efektywności systemu podatkowego.

- c. ochronne – te cła nie są stałymi. Ma na celu ochronę producentów krajowych, przedsiębiorców przed zagraniczną konkurencją, a dodatkowo ma za zadanie chronić życie zdrowie, środowisko naturalne, dobra kultury.

Określane w sposób ad hoc (od przypadku do przypadku)

Wśród ceł ochronnych istnieją cła:

a) wychowawcze – nakładane na towary wybranej gałęzi produkcji w celu zapewnienia zwiększenia produkcji produktów krajowych bądź w celu poprawienia jakości produktów. Zwalniane są stopniowo poprzez zwiększanie lub zmniejszanie. Ustają w momencie kiedy ochrona tych producentów jest zmniejszana w wyniku polepszenia sytuacji gospodarczej rodzinnych producentów.

b) prohibicyjne (zaporowe) – ich celem jest zachować lub wyeliminować towary z rynku. Charakteryzuje się tym, że jest bardzo wysokie i długotrwałe.

c) retorsyjne (odwetowe) – wprowadzane są w odpowiedzi na wrogie działania partnera handlowego (państwa) mają charakter ekonomiczny.

• c. antydyskryminacyjne – służą naprawie skutków gorszego traktowania producentów krajowych niż innych partnerów.
• c. antydumpingowe – (sprzedawanie towarów poniżej kosztów wytworzenia) nakładane na towary importowane z krajów stosujących w handlu międzynarodowym zjawisko dumpingu. Celem dumpingu jest wyeliminowanie konkurencji.
• c. wyrównawcze – mają na celu zneutralizowanie skutków subsydiowania eksportu przez partnera.

• Cła z uwagi na status partnera. Dzieli się na:

- c. podstawowe (c. minimalne)

- c. autonomiczne – ustalane samodzielnie przez powołane do tego organy państwa.

- c. preferencyjne dotyczą partnerów związanych porozumieniem, umową, unią celną.

• W oparciu o kryterium prowadzenia handlu

1. c. zwyczajne – zamieszczone w taryfie celnej, wśród nich jest cło:

* ad valorem – ustalane procentowo w stosunku do wartości towarów importowanych.

2. c. specyficzne – ustalane w stosunku do towaru wyrażone w jednostkach pieniężnych.
3. c. mieszane – ustalane w oparciu o stawki mieszane, wyrażone kwotowo lub procentowo.

Wartość celna towaru – metody ustalania

 Wartość celna towaru - to podstawa do obliczenia cła, a także podstawa do pobierania opłat celnych. Związana z długiem celnym.

Dług celny - to nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych z tytułu przywozy lub wywozu towaru. Dług celny przywozowy (w przywozie), dł. celny wywozowy (w wywozie). Powstały z mocy prawa obowiązek uiszczenia należności celnych.

Metody ustalania wartości celnej

1. Metoda wartości transakcyjnej przy sprzedaży (metoda pierwszej sprzedaży) – polega na porównaniu ceny faktycznie zapłaconej lub należnej za towary dokonane przy sprzedaży tych towarów w perspektywie czasu.
2. Metoda wartości transakcyjnej towarów identycznych – wartość celna towarów to wartość transakcyjna towarów identycznych lub bardzo podobnych, sprzedanych w celu wwozu lub wywozu towarów z terytorium państwa w czasie zbliżonym do tych do tych towarów do których są porównywane. Identyczność jest rodzajowa, komponentowa.

Ważne jest kryterium czasu, które nie jest nigdzie sformułowane.

3. Metoda wartości transakcji towarów podobnych – poddaje się analizie towary zbliżone do tych towarów, które mają być oclone, wówczas dla ustalenia wartości celnej towarów importowanych bierze się pod uwagę najniższą wartość transakcyjną.
4. Metoda ceny jednostkowej – wartością celną jest cena jednostkowa określonego towaru, po której sprzedawane są te towary w możliwie jak najkrótszym czasie od dnia importu towarów ok. 90 dni.
5. Metoda wartości kalkulowanej – zawiera w sobie sumę kilku elementów:

a) koszty lub wartości materiałów i produkcji bądź innych procesów istniejących przy wytworzeniu tego towaru (koszty pakowania, robocizny, materiału)

b) kwoty zysków i kosztów importu tego towaru

c) kosztów transportu i ubezpieczenia

6. metoda ostatniej szansy – wartość celna ustalana jest na podstawie wszelkich możliwych danych o tym towarze i powinna być ustalana w oparciu o poprzednio ustalona wartość celną towarów podobnych.

Wprowadzenie towaru na obszar celne - przeznaczenie celne (objęcie towarów procedurą celną – zgłoszenie celne, sprostowanie zgłoszenia celnego etc.)

Towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez przejścia graniczne otwarte dla danego ruchu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Wprowadzanie towarów na obszar celny Wspólnoty i ich wyprowadzanie z tego obszaru jest dozwolone wyłącznie drogą celną określoną przez organ celny i zgodnie z jego instrukcjami.

Sprostowanie zgłoszenia celnego – po przyjęciu zgłoszenia przez organy celne zgłaszający może dokonać na własne życzenie, sprostowania jednego lub kilku elementów zgłoszenia. Sprostowanie nie może spowodować, że zgłoszenie będzie dotyczyło towarów innych niż te, które początkowo były nim objęte. Jednakże organy celnie nie zezwalają na dokonanie jakiegokolwiek sprostowania, jeżeli odpowiedni wniosek został przedstawiony po tym jak organy te:

• poinformowały zgłaszającego o zamiarze przeprowadzenia rewizji towarów, lub
• stwierdziły nieprawidłowość danych zawartych w zgłoszeniu, lub
• zwolniły towary.

Przeznaczenie celne – oznacza

• objęcie towaru procedurą celną,
• wprowadzenie towaru do wolnego obszaru celnego lub do składu wolnocłowego,
• powrotny wywóz towaru poza obszar celny Wspólnoty,
• zniszczenie towaru,
• zrzeczenie się towaru na rzecz Skarbu Państwa.

Procedura celna

Procedura celna to sposób postępowania obejmujący:

• dopuszczenie do wolnego obrotu,
• tranzyt,
• skład celny,
• uszlachetnienie czynne,
• przetwarzanie pod kontrolą celną,
• odprawę czasową,
• uszlachetnianie bierne,
• wywóz.

Procedura dopuszczenia do wolnego obrotu powoduje wprowadzenie towaru na obszar celny UE – zmianę statusu celnego towaru z niewspólnotowego na wspólnotowy.

Procedura tranzytu – polega na tym, że w stosunku do towarów nią objętych zawiesza się płatności należności celnych, czyli nie powstaje dług celny.

Procedura przetwarzania pod kontrolą celną – umożliwia użycie towarów niewspólnotowych na obszarze celnym UE w procesach zmieniających ich stan, bez zastosowania wobec nich cła i środków polityki handlowej, a następnie pozwala na dopuszczenie produktów powstałych w takich procesach do obrotu z zastosowaniem właściwych należności przewozowych.

Procedura uszlachetniania czynnego – zastosowanie procedury pozwala na poddanie w granicach obszaru celnego UE, procesom uszlachetnienia:

a) towarów niewspólnotowych przeznaczonych do powrotnego wywozu poza obszar celny UE w postaci tzw. produktów kompensacyjnych, bez obciążania tych towarów cłem lub stosowania wobec nich środków polityki handlowej.

b) towarów dopuszczonych do wolnego obrotu, ze zwrotem lub umorzeniem cła należnego do zapłacenia za te towary, jeżeli zostaną one wywiezione poza obszar celny UE w postaci produktów kompensacyjnych.

Uszlachetnianie bierne - umożliwia rozwijanie współpracy gospodarczej z innymi krajami, w szczególności z takimi, w których koszty przetwarzania towarów są znacznie niższe niż w UE. Procedura ta polega na czasowym wywozie poza obszar celny EU towarów wspólnotowych, poddaniu ich poza obszarem celnym UE procesom uszlachetniania oraz dopuszczeniu do obrotu produktów powstałych w wyniku tych procesów z częściowym lub całkowitym zwolnieniem od cła.

Skład celny – części obszaru celnego Wspólnoty lub pomieszczenia znajdujące się na tym obszarze, w których:

• towary niewspólnotowe traktowane są dla celów stosowania należności przywozowych i obowiązujących w wywozie środków polityki handlowej jako nieznajdujące się na obszarze celnym Wspólnoty.
• Określone w przepisach szczególnych towary korzystają, ze względu na ich umieszczenie w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym, ze środków stosowanych przy wywozie towarów.

Wywóz - polega na tym, że towary, które zostały przedstawione organowi celnemu, a którym nie nadano żadnego przeznaczenia celnego, mogą zostać powrotnie wywiezione poza obszar celny UE. Powrotny wywóz ma zastosowanie tylko do towarów niewspólnotowych.

Skład celny

Składem celnym jest każde miejsce uznane przez organy celne i podlegające ich kontroli, w którym towary mogą być składowane zgodnie z ustalonymi warunkami.

Skład celny może być składem publicznym lub składem prywatnym.

"Skład publiczny" oznacza skład celny, z którego może korzystać każda osoba w celu składowania towarów;

"skład prywatny" oznacza skład celny przeznaczony do składowania towarów przez prowadzącego skład.

Skład celny nie jest wyłączony z terytorium RP. można więc przyjąć, że sprzedaż towarów dokonana w składzie celnym to transakcja przeprowadzona na terytorium RP. W obliczu faktu, że terytorium RP stanowi obecnie terytorium Wspólnoty, a przepisy WKC nie zezwalają na obejmowanie towarów unijnych procedurą składu celnego, procedurą składu celnego będą objęte towary sprowadzone z państw trzecich, a także – wyjątkowo – towary z innych państw członkowskich niedopuszczone do obrotu.

Zasadniczym skutkiem objęcia towarów procedurą składu celnego jest odroczenie powstania należności przywozowych w odniesieniu do towarów niewspólnotowych, składowanych w składzie celnym.

Dług celny

dług celny – oznacza nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności wywozowych (dług celny w wywozie), które stosuje się do towarów określonych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi.

Dług celny w przywozie powstaje w wyniku:

a) dopuszczenia do swobodnego obrotu towaru podlegającego należnościom przywozowym, lub

b) objęcia takiego towaru procedurą odprawy czasowej z częściowym zwolnieniem z należności celnych przywozowych.

1. Dług celny w przywozie powstaje w wyniku:

a) nielegalnego wprowadzenia na obszar celny Wspólnoty towaru podlegającego należnościom przywozowym, lub

b) nielegalnego wprowadzenia na pozostałą część obszaru celnego Wspólnoty towaru podlegającego należnościom przywozowym i znajdującego się w wolnym obszarze celnym lub składzie wolnocłowym.

2. Dług celny powstaje w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego.

Dłużnikiem jest każda osoba zobowiązana do zapłaty długu celnego.

Przepisy prawa celnego formułują zasadę, zgodnie z którą w odniesieniu do tego samego długu celnego organy celne mogą żądać złożenia tylko jednego zabezpieczenia.

Organy celne mogą zezwolić, aby zabezpieczenie zostało złożone przez osobę trzecią zamiast osoby zobowiązanej. Zabezpieczenie nie będzie wymagane, gdy dłużnikiem jest organ administracji publicznej. Podstawowymi formami zabezpieczenia długu celnego są: depozyt w gotówce, złożony w walucie kraju członkowskiego, w którym żąda się złożenia zabezpieczenia, oraz poręczenie.

Ochrona informacji niejawnych

Ustawa z dnia 15 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.


 Słownik:

1. rękojmia zachowania tajemnicy - jest to zdolność osoby do spełnienia ustawowych wymogów dla zapewnienia ochrony informacji niejawnych przed ich nieuprawnionym ujawnieniem, stwierdzona w wyniku przeprowadzenia postępowania sprawdzającego;
2. dokument - jest każda utrwalona informacja niejawna;
3. materiał - jest dokument lub przedmiot albo dowolna ich część, chronione jako informacja niejawna, a zwłaszcza urządzenie, wyposażenie lub broń wyprodukowane albo będące w trakcie produkcji, a także składnik użyty do ich wytworzenia;
4. przetwarzaniem informacji niejawnych - są wszelkie operacje wykonywane w odniesieniu do informacji niejawnych i na tych informacjach, w szczególności ich wytwarzanie, modyfikowanie, kopiowanie, klasyfikowanie, gromadzenie, przechowywanie, przekazywanie lub udostępnianie;
5. system teleinformatyczny - zespół współpracujących ze sobą urządzeń informatycznych i oprogramowania, zapewniający przetwarzanie i przechowywanie, a także wysyłanie i odbieranie danych poprzez sieci telekomunikacyjne za pomocą właściwego dla danego rodzaju sieci urządzenia końcowego;
6. dokument szczególnych wymagań bezpieczeństwa - jest systematyczny opis sposobu zarządzania bezpieczeństwem systemu teleinformatycznego;
7. dokument procedur bezpiecznej eksploatacji systemu teleinformatycznego - jest opis sposobu i trybu postępowania w sprawach związanych z bezpieczeństwem informacji niejawnych przetwarzanych w systemie teleinformatycznym oraz zakres odpowiedzialności użytkowników systemu teleinformatycznego i pracowników mających do niego dostęp;
8. dokumentacja bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego - jest dokument szczególnych wymagań bezpieczeństwa oraz dokument procedur bezpiecznej eksploatacji systemu teleinformatycznego, opracowane zgodnie z zasadami określonymi w ustawie;
9. akredytacja bezpieczeństwa teleinformatycznego - jest dopuszczenie systemu teleinformatycznego do przetwarzania informacji niejawnych;
10. certyfikacja - jest proces potwierdzania zdolności urządzenia, narzędzia lub innego środka do ochrony informacji niejawnych;
11. audyt bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego - jest weryfikacja poprawności realizacji wymagań i procedur, określonych w dokumentacji bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego;
12. przedsiębiorca - przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przedsiębiorcą jest każda inna jednostka organizacyjna, niezależnie od formy własności, którzy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zamierzają realizować lub realizują związane z dostępem do informacji niejawnych umowy lub zadania wynikające z przepisów prawa;
13. kierownikiem przedsiębiorcy - jest członek jednoosobowego zarządu lub innego jednoosobowego organu zarządzającego, a jeżeli organ jest wieloosobowy - cały organ albo członek lub członkowie tego organu wyznaczeni co najmniej uchwałą zarządu do pełnienia funkcji kierownika przedsiębiorcy, z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez ten organ lub jednostkę; w przypadku spółki jawnej i spółki cywilnej kierownikiem przedsiębiorcy są wspólnicy prowadzący sprawy spółki, w przypadku spółki partnerskiej - wspólnicy prowadzący sprawy spółki albo zarząd, a w odniesieniu do spółki komandytowej i spółki komandytowo-akcyjnej - komplementariusze prowadzący sprawy spółki; w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą kierownikiem przedsiębiorcy jest ta osoba; za kierownika przedsiębiorcy uważa się również likwidatora, a także syndyka lub zarządcę ustanowionego w postępowaniu upadłościowym; kierownik przedsiębiorcy jest kierownikiem jednostki organizacyjnej w rozumieniu przepisów ustawy;
14. ryzyko - jest kombinacja prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia niepożądanego i jego konsekwencji;
15. szacowanie ryzyka - jest całościowy proces analizy i oceny ryzyka;
16. zarządzanie ryzykiem - są skoordynowane działania w zakresie zarządzania bezpieczeństwem informacji, z uwzględnieniem ryzyka;
17. zatrudnienie - jest również odpowiednio powołanie, mianowanie lub wyznaczenie;
    

Ustawa określa zasady ochrony informacji, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne.

Udostępnianie informacji niejawnych

Informacje niejawne mogą być udostępnione wyłącznie osobie dającej rękojmię zachowania tajemnicy i tylko w zakresie niezbędnym do wykonywania przez nią pracy lub pełnienia służby na zajmowanym stanowisku albo wykonywania czynności zleconych.

 
Klasyfikowanie informacji niejawnych


Ściśle tajne 

Informacjom niejawnym nadaje się klauzulę "ściśle tajne", jeżeli ich nieuprawnione ujawnienie spowoduje wyjątkowo poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że:

1. zagrozi niepodległości, suwerenności lub integralności terytorialnej Rzeczypospolitej Polskiej;
2.  zagrozi bezpieczeństwu wewnętrznemu lub porządkowi konstytucyjnemu Rzeczypospolitej Polskiej;
3.  zagrozi sojuszom lub pozycji międzynarodowej Rzeczypospolitej Polskiej;
4.  osłabi gotowość obronną Rzeczypospolitej Polskiej;
5.  doprowadzi lub może doprowadzić do identyfikacji funkcjonariuszy, żołnierzy lub pracowników służb odpowiedzialnych za realizację zadań wywiadu lub kontrwywiadu, którzy wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze, jeżeli zagrozi to bezpieczeństwu wykonywanych czynności lub może doprowadzić do identyfikacji osób udzielających im pomocy w tym zakresie;
6.  zagrozi lub może zagrozić życiu lub zdrowiu funkcjonariuszy, żołnierzy lub pracowników, którzy wykonują czynności operacyjno-rozpoznawcze, lub osób udzielających im pomocy w tym zakresie;
7. zagrozi lub może zagrozić życiu lub zdrowiu świadków koronnych lub osób dla nich najbliższych.

Tajne

Informacjom niejawnym nadaje się klauzulę "tajne", jeżeli ich nieuprawnione ujawnienie spowoduje poważną szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że:

1. uniemożliwi realizację zadań związanych z ochroną suwerenności lub porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej;
2.  pogorszy stosunki Rzeczypospolitej Polskiej z innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi;
3.  zakłóci przygotowania obronne państwa lub funkcjonowanie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
4.  utrudni wykonywanie czynności operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych w celu zapewnienia bezpieczeństwa państwa lub ścigania sprawców zbrodni przez służby lub instytucje do tego uprawnione;
5.  w istotny sposób zakłóci funkcjonowanie organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości;
6.  przyniesie stratę znacznych rozmiarów w interesach ekonomicznych Rzeczypospolitej Polskiej.

Poufne

Informacjom niejawnym nadaje się klauzulę "poufne", jeżeli ich nieuprawnione ujawnienie spowoduje szkodę dla Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że:

1. utrudni prowadzenie bieżącej polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej;
2.  utrudni realizację przedsięwzięć obronnych lub negatywnie wpłynie na zdolność bojową Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
3.  zakłóci porządek publiczny lub zagrozi bezpieczeństwu obywateli;
4.  utrudni wykonywanie zadań służbom lub instytucjom odpowiedzialnym za ochronę bezpieczeństwa lub podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej;
5.  utrudni wykonywanie zadań służbom lub instytucjom odpowiedzialnym za ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli lub ściganie sprawców przestępstw i przestępstw skarbowych oraz organom wymiaru sprawiedliwości;
6.  zagrozi stabilności systemu finansowego Rzeczypospolitej Polskiej;
7.  wpłynie niekorzystnie na funkcjonowanie gospodarki narodowej.

Zastrzeżone


Informacjom niejawnym nadaje się klauzulę "zastrzeżone", jeżeli nie nadano im wyższej klauzuli tajności, a ich nieuprawnione ujawnienie może mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie przez organy władzy publicznej lub inne jednostki organizacyjne zadań w zakresie obrony narodowej, polityki zagranicznej, bezpieczeństwa publicznego, przestrzegania praw i wolności obywateli, wymiaru sprawiedliwości albo interesów ekonomicznych Rzeczypospolitej Polskiej.
 

Poszczególne części materiału mogą być oznaczone różnymi klauzulami tajności.

Ochrona bez względu na upływ czasu

Chronione bez względu na upływ czasu, z zastrzeżeniem są:

1) dane mogące doprowadzić do identyfikacji funkcjonariuszy, żołnierzy lub pracowników służb i instytucji, uprawnionych do wykonywania na podstawie ustawy czynności operacyjno-rozpoznawczych jako funkcjonariuszy, żołnierzy lub pracowników wykonujących te czynności;

2) dane mogące doprowadzić do identyfikacji osób, które udzieliły pomocy w zakresie czynności operacyjno-rozpoznawczych służbom i instytucjom uprawnionym do ich wykonywania na podstawie ustawy;

3) informacje niejawne uzyskane od organów innych państw lub organizacji międzynarodowych, jeżeli taki był warunek ich udostępnienia.


Udostępnianie, przetwarzanie, ochrona

Informacje niejawne, którym nadano określoną klauzulę tajności:

1. mogą być udostępnione wyłącznie osobie uprawnionej, zgodnie z przepisami ustawy dotyczącymi dostępu do określonej klauzuli tajności;
2.  muszą być przetwarzane w warunkach uniemożliwiających ich nieuprawnione ujawnienie, zgodnie z przepisami określającymi wymagania dotyczące kancelarii tajnych, bezpieczeństwa systemów teleinformatycznych, obiegu materiałów i środków bezpieczeństwa fizycznego, odpowiednich do nadanej klauzuli tajności;
3. muszą być chronione, odpowiednio do nadanej klauzuli tajności, z zastosowaniem środków bezpieczeństwa określonych w ustawie i przepisach wykonawczych wydanych na jej podstawie. 

 Organizacja ochrony informacji niejawnych


ABW/SKW


Szef ABW pełni funkcję krajowej władzy bezpieczeństwa.

W zakresie niezbędnym do wykonywania funkcji krajowej władzy bezpieczeństwa odpowiednio Szef ABW lub upoważnieni przez niego funkcjonariusze ABW oraz Szef SKW lub upoważnieni przez niego żołnierze lub funkcjonariusze SKW mają prawo do:

1. wglądu do dokumentów związanych z ochroną informacji niejawnych międzynarodowych;
2.  wstępu do obiektów i pomieszczeń przeznaczonych do przetwarzania informacji niejawnych międzynarodowych;
3.  dostępu do systemów teleinformatycznych przeznaczonych do przetwarzania informacji niejawnych międzynarodowych;
4.  uzyskiwania wyjaśnień i informacji dotyczących ochrony informacji niejawnych międzynarodowych.
   

W zakresie niezbędnym do kontroli stanu zabezpieczenia informacji niejawnych, upoważnieni pisemnie funkcjonariusze ABW albo funkcjonariusze lub żołnierze SKW mają prawo do:

1. wstępu do obiektów i pomieszczeń jednostki kontrolowanej, gdzie informacje takie są przetwarzane;
2.  wglądu do dokumentów związanych z organizacją ochrony tych informacji w kontrolowanej jednostce organizacyjnej;
3.  żądania udostępnienia do kontroli systemów teleinformatycznych służących do przetwarzania tych informacji;
4.  przeprowadzania oględzin obiektów, składników majątkowych i sprawdzania przebiegu określonych czynności związanych z ochroną tych informacji;
5.  żądania od kierowników i pracowników kontrolowanych jednostek organizacyjnych udzielania ustnych i pisemnych wyjaśnień;
6.  zasięgania w związku z przeprowadzaną kontrolą informacji w jednostkach niekontrolowanych, jeżeli ich działalność pozostaje w związku z przetwarzaniem lub ochroną informacji niejawnych, oraz żądania wyjaśnień od kierowników i pracowników tych jednostek;
7. powoływania oraz korzystania z pomocy biegłych i specjalistów, jeżeli stwierdzenie okoliczności ujawnionych w czasie przeprowadzania kontroli wymaga wiadomości specjalnych;
8. uczestniczenia w posiedzeniach kierownictwa, organów zarządzających lub nadzorczych, a także organów opiniodawczo-doradczych w sprawach dotyczących problematyki ochrony tych informacji w kontrolowanej jednostce organizacyjnej.

Kierownik jednostki organizacyjnej, w której są przetwarzane informacje niejawne, odpowiada za ich ochronę, w szczególności za zorganizowanie i zapewnienie funkcjonowania tej ochrony.

Bezpieczeństwo osobowe

W zależności od stanowiska lub wykonywania czynności zleconych, o które ubiega się osoba, zwana dalej "osobą sprawdzaną", przeprowadza się:

1) zwykłe postępowanie sprawdzające - przy stanowiskach i pracach związanych z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli "poufne";

2) poszerzone postępowanie sprawdzające:

a) przy stanowiskach i pracach związanych z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne",

b) wobec pełnomocników ochrony, zastępców pełnomocników ochrony oraz kandydatów na te stanowiska,

c) wobec kierowników jednostek organizacyjnych, w których są przetwarzane informacje niejawne o klauzuli "poufne" lub wyższej,

d) wobec osób ubiegających się o dostęp do informacji niejawnych międzynarodowych lub o dostęp, który ma wynikać z umowy międzynarodowej zawartej przez Rzeczpospolitą Polską.

  

Postępowanie sprawdzające ma na celu ustalenie, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy.

 

W toku poszerzonego postępowania sprawdzającego ustala się ponadto, czy istnieją wątpliwości dotyczące:

1. poziomu życia osoby sprawdzanej wyraźnie przewyższającego uzyskiwane przez nią dochody;
2.  informacji o chorobie psychicznej lub innych zakłóceniach czynności psychicznych ograniczających sprawność umysłową i mogących negatywnie wpłynąć na zdolność osoby sprawdzanej do wykonywania prac, związanych z dostępem do informacji niejawnych;
3.  uzależnienia od alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych.

Zwykłe postępowanie sprawdzające obejmuje:

1. sprawdzenie, w niezbędnym zakresie, w ewidencjach, rejestrach i kartotekach, w szczególności w Krajowym Rejestrze Karnym, danych zawartych w wypełnionej i podpisanej przez osobę sprawdzaną ankiecie, a także sprawdzenie innych informacji uzyskanych w toku postępowania sprawdzającego, w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy;
2.  sprawdzenie w ewidencjach i kartotekach niedostępnych powszechnie danych zawartych w ankiecie oraz innych informacji uzyskanych w toku postępowania sprawdzającego, w zakresie niezbędnym do ustalenia, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy.

Postępowanie sprawdzające kończy się:

1. wydaniem poświadczenia bezpieczeństwa;
2.  odmową wydania poświadczenia bezpieczeństwa;
3.  umorzeniem.

Poświadczenie bezpieczeństwa wydaje się na okres:

1. 10 lat - w przypadku dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "poufne";
2.  7 lat - w przypadku dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "tajne";
3.  5 lat - w przypadku dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "ściśle tajne".

Poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych o wyższej klauzuli tajności uprawnia do dostępu do informacji niejawnych o niższej klauzuli tajności, odpowiednio przez okresy, o których mowa w ust. 3, także w odniesieniu do poświadczeń bezpieczeństwa organizacji międzynarodowych.

 

Postępowania sprawdzającego nie przeprowadza się, z zastrzeżeniem ust. 11-13, wobec:

1. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz osoby wybranej na ten urząd;
2.  Marszałka Sejmu;
3.  Marszałka Senatu;
4.  Prezesa Rady Ministrów;
5.  członka Rady Ministrów;
6.  Prezesa Narodowego Banku Polskiego;
7.  Prezesa Najwyższej Izby Kontroli;
8.  Rzecznika Praw Obywatelskich;
9.  Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych;
10.  członka Rady Polityki Pieniężnej;
11.  członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
12.  Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu;
13. Szefa Kancelarii: Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Sejmu, Senatu i Prezesa Rady Ministrów;
14. posła i senatora;
15. sędziego sądu powszechnego i sądu wojskowego, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także Trybunału Stanu i Trybunału Konstytucyjnego, ławnika sądu powszechnego i ławnika sądu wojskowego oraz prokuratora i asesora prokuratury pełniącego czynności prokuratorskie.

Kancelaria tajna

Kierownik jednostki organizacyjnej, w której są przetwarzane informacje niejawne o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne", tworzy kancelarię, zwaną dalej "kancelarią tajną", i zatrudnia jej kierownika.

W przypadku uzasadnionym względami organizacyjnymi kierownik jednostki organizacyjnej może utworzyć więcej niż jedną kancelarię tajną.

W uzasadnionych przypadkach, za zgodą odpowiednio ABW lub SKW, można utworzyć kancelarię tajną obsługującą dwie lub więcej jednostek organizacyjnych. Podległość, obsada i zasady finansowania takiej kancelarii zostaną określone przez właściwych kierowników jednostek organizacyjnych.

Organizacja pracy kancelarii tajnej zapewnia możliwość ustalenia w każdych okolicznościach, gdzie znajduje się materiał o klauzuli "tajne" lub "ściśle tajne" pozostający w dyspozycji jednostki organizacyjnej oraz kto z tym materiałem się zapoznał. Sprawdzane jest to także w przypadku kontroli przez ABW.

W celu uniemożliwienia osobom nieuprawnionym dostępu do informacji niejawnych o klauzuli "poufne" lub wyższej należy w szczególności:

1. zorganizować strefy ochronne;
2.  wprowadzić system kontroli wejść i wyjść ze stref ochronnych;
3.  określić uprawnienia do przebywania w strefach ochronnych;
4.  stosować wyposażenie i urządzenia służące ochronie informacji niejawnych, którym przyznano certyfikaty.

Bezpieczeństwo teleinformatyczne

Systemy teleinformatyczne, w których mają być przetwarzane informacje niejawne, podlegają akredytacji bezpieczeństwa teleinformatycznego. Akredytacji udziela się na czas nie dłuższy niż 5 lat.

ABW albo SKW udziela akredytacji bezpieczeństwa teleinformatycznego dla systemu teleinformatycznego przeznaczonego do przetwarzania informacji niejawnych o klauzuli "poufne" lub wyższej. Potwierdzeniem udzielenia akredytacji jest świadectwo akredytacji bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego. Świadectwo to wydaje się na podstawie:

1. zatwierdzonej przez ABW albo SKW dokumentacji bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego;
2.  wyników audytu bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego przeprowadzonego przez ABW albo SKW.

Środki ochrony elektromagnetycznej przeznaczone do ochrony informacji niejawnych o klauzuli "poufne" lub wyższej podlegają badaniom i ocenie bezpieczeństwa w ramach certyfikacji prowadzonych przez ABW albo SKW.

Urządzenia i narzędzia kryptograficzne przeznaczone do ochrony informacji niejawnych podlegają badaniom i ocenie bezpieczeństwa w ramach certyfikacji prowadzonych przez ABW albo SKW.

Szef ABW albo Szef SKW może zlecić podmiotowi zewnętrznemu badanie urządzenia lub narzędzia służącego do ochrony informacji niejawnych, na zasadach, warunkach i w zakresie przez siebie określonych.

 

Bezpieczeństwo przemysłowe 

Warunkiem dostępu przedsiębiorcy do informacji niejawnych w związku z wykonywaniem umów albo zadań wynikających z przepisów prawa, jest zdolność do ochrony informacji niejawnych.

Dokumentem potwierdzającym zdolność do ochrony informacji niejawnych o klauzuli "poufne" lub wyższej jest świadectwo bezpieczeństwa przemysłowego, zwane dalej "świadectwem", wydawane przez ABW albo SKW po przeprowadzeniu postępowania bezpieczeństwa przemysłowego.

 
Udostępnienie informacji niejawnych przedsiębiorcy nieposiadającemu świadectwa

W szczególnie uzasadnionych przypadkach podmioty, o których mowa w ust. 7, mogą wyrazić pisemną zgodę na jednorazowe udostępnienie określonych informacji niejawnych przedsiębiorcy nieposiadającemu odpowiedniego świadectwa lub poświadczenia bezpieczeństwa w przypadku przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 3* i wobec którego nie jest prowadzone postępowanie bezpieczeństwa przemysłowego lub nie jest prowadzone postępowanie sprawdzające.

 *W przypadku przedsiębiorcy wykonującego działalność jednoosobowo i osobiście zdolność do ochrony informacji niejawnych potwierdza poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli tajności "poufne" lub wyższej, wydawane przez ABW albo SKW, i zaświadczenie o odbytym przeszkoleniu w zakresie ochrony informacji niejawnych wydawane przez ABW albo SKW.  


 Klauzule tajności - zdolność ochrony inf. niejaw.

1. "ściśle tajne" potwierdza zdolność do ochrony informacji niejawnych o klauzuli:

• "ściśle tajne" - przez okres 5 lat od daty wystawienia,
•  "tajne" - przez okres 7 lat od daty wystawienia,
•   "poufne" - przez okres 10 lat od daty wystawienia;

      2.   "tajne" potwierdza zdolność do ochrony informacji niejawnych o klauzuli:

• "tajne" - przez okres 7 lat od daty wystawienia,
•  "poufne" - przez okres 10 lat od daty wystawienia;

      3.  "poufne" potwierdza zdolność do ochrony informacji niejawnych o tej klauzuli przez okres 10 lat od daty wystawienia.

 

Postępowanie bezpieczeństwa przemysłowego jest prowadzone na wniosek przedsiębiorcy. Wniosek nie wymaga uzasadnienia.

We wniosku przedsiębiorca określa stopień świadectwa oraz klauzulę tajności informacji niejawnych, których zdolność do ochrony ma potwierdzać świadectwo.

 

ABW albo SKW może z urzędu zawiesić postępowanie bezpieczeństwa przemysłowego, w tym postępowania sprawdzające wobec osób wymienionych w art. 57 ust. 3, w przypadku:

1. wydania przez inny organ decyzji nakazującej przedsiębiorcy wstrzymanie prowadzenia działalności gospodarczej;
2. wszczęcia postępowania upadłościowego wobec przedsiębiorcy;
3.  nieuregulowania w terminie zobowiązań publicznoprawnych;
4.  uzależnienia wyniku oceny zdolności przedsiębiorcy do ochrony informacji niejawnych od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Postępowanie bezpieczeństwa przemysłowego kończy się wydaniem przez ABW albo SKW świadectwa zgodnie z wnioskiem przedsiębiorcy albo decyzją o odmowie wydania świadectwa lub decyzją o umorzeniu postępowania bezpieczeństwa przemysłowego.